MONTHLY REVIEW
ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ
Ανεξάρτητο Σοσιαλιστικό Περιοδικό
Ταυτότητα  >
Επικοινωνία  >
>
αναλυτική αναζήτηση
Περιοδικό >
»Αρχείο
»Διάθεση
»Παραγγελίες τευχών
Εκδόσεις >
Αναλύσεις και εξελίξεις >
Νέα του MR >
Σύνδεσμοι >
Θεματικό ευρετήριο >
Το δίκτυο του MR:
Αποστολή σε φίλο  Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση  Εκτύπωση
Σελίδες (1): Πρώτη << [1] >> Τελευταία
Η μετανάστευση της αθλητικής ποδοσφαιρικής εργατικής δύναμης του Νότου στο Βορρά

του ΚΩΣΤΑ ΜΕΛΑ
Τεύχος Νο 65
Το φαινόμενο της αθλητικής μετανάστευσης από το Νότο στο Βορρά αναφέρεται στη βιβλιογραφία ως «muscle drain», δηλαδή ως «αποστράγγιση», «διαρροή μυών». Αφορά τη χειραγωγημένη, ουσιαστικά, μετανάστευση αθλητών όλων των αθλημάτων, αλλά κυρίως του ποδοσφαίρου, που προέρχονται από τις χώρες του επονομαζόμενου Νότου (εδώ η αναφορά γίνεται κυρίως σε αθλητές που κατάγονται από τη Μαύρη Ήπειρο) με κατεύθυνση και εγκατάσταση στις αναπτυγμένες χώρες του Βορρά (κυρίως τις ευρωπαϊκές χώρες).

Το φαινόμενο αυτό λαμβάνει χώρα στο συγκεκριμένο πλαίσιο που καθορίζει η παγκοσμιοποίηση [1] ως σύγχρονο φαινόμενο εξάπλωσης και εμβάθυνσης των καπιταλιστικών σχέσεων σε όλο μεγαλύτερα τμήματα του πλανήτη και της λογικής της «ελεύθερης αγοράς» που εγγενώς εμπεριέχεται σε αυτή τη διαδικασία.

Στη σημερινή εποχή, η παγκοσμιοποίηση επιβάλλει την «απελευθέρωση» των αγορών και εγκαθιστά έναν τρομακτικό ανταγωνισμό μεταξύ των ανθρώπων, των ομάδων, των συλλογικών οντοτήτων. Είναι γνωστό ότι ο συναγωνισμός μεταξύ των ανθρώπων αποτέλεσε και εξακολουθεί να αποτελεί κίνητρο για την εξέλιξη και την πρόοδο της ανθρωπότητας, στο βαθμό που λειτουργούσε εντός δεδομένου πλαισίου, τα όρια του οποίου καθορίζονταν συγκυριακά από τις γενικότερες ανθρωπιστικές αρχές της συλλογικότητας και της αλληλεγγύης. Τη σημερινή, όμως, εποχή έχει υποτάξει όλες τις υπόλοιπες συνιστώσες, τους θεσμούς, τη σκέψη, την πολιτική, την τεχνολογία, τα ήθη και τα έθιμα, καθώς και τα ανθρώπινα αισθήματα. Έχει σχεδόν καταντήσει τους ανθρώπους «ζώα πάλης», κυριαρχούμενους από τον πιο απόλυτο εγωισμό, οι οποίοι θεωρούν ότι πρέπει να εξοντώσουν τους αντιπάλους-ανταγωνιστές τους για να επιτύχουν και να επιβιώσουν. Είναι αυτονόητο ότι οι κίνδυνοι που παραμονεύουν είναι τεράστιοι. Σε αντίθεση πάντως με ό,τι λέγεται περί απόλυτης φιλελευθεροποίησης και «ολοκληρωτικής αγοράς», ο νόμος της αγοράς δεν καθιερώνεται αυτομάτως με το ελεύθερο παιχνίδι της οικονομίας. Η παγκοσμιοποίηση στηρίζεται σε δομές αυταρχικής επέμβασης, οι οποίες δρουν σε παγκόσμια κλίμακα.

Σε αυτό το πλαίσιο οξύνεται και ο ανταγωνισμός μεταξύ των ευρωπαϊκών ομάδων για τη συνεχή ανεύρεση ταλέντων, η τιμή των οποίων θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο χαμηλή. Εκείνο που φαίνεται ως παράδοξο στο πλαίσιο της διατυμπανιζόμενης διεθνοποίησης και της απαίτησης για σταδιακή κατάργηση των εθνικών συνόρων είναι ότι ο ανταγωνισμός επεκτείνεται και μεταξύ των εθνικών ομάδων των διαφόρων χωρών. Μπορεί ανεπιφύλακτα να υποστηριχθεί ότι στη σημερινή εποχή:
• Ο παγκόσμιος αθλητισμός σημαίνει όλο και μεγαλύτερο ανταγωνισμό.
• Η εμπορευματοποίηση του αθλητισμού προχωρά με ραγδαία βήματα. Αποτελεί ίσως, μαζί με τη χολλυγουντιανή βιομηχανία διασκέδασης, το πεδίο όπου επενδύονται σημαντικά κεφάλαια και παράγεται μεγάλος αριθμός κοινωνικών συμβολισμών [2] .
• Υπάρχει απαίτηση για παραγωγή συνεχώς νέων σοδειών ταλέντων.
• Εκδηλώνεται μεγάλη διάθεση των νέων αθλητών να εγκαταλείψουν τον τόπο καταγωγής τους.
• Οι πιθανότητες επιτυχίας είναι άνισες.
• Δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος καθώς τα δίκτυα στρατολόγησης μετατρέπονται σε άτυπα δίκτυα.

Ακριβώς όπως συμβαίνει με τις βιομηχανικές επιχειρήσεις, οι οποίες εγκαταλείπουν τους τόπους εγκατάστασής τους για να χωροθετηθούν σε περιοχές όπου εξυπηρετούνται τα συμφέροντά τους καλύτερα, έτσι και οι αθλητές του αφρικανικού Τρίτου Κόσμου είναι διατεθειμένοι να εγκαταλείψουν τη χώρα τους για πολλούς και διάφορους λόγους.

Μεταξύ των λόγων αυτών μπορούν να αναφερθούν το χαμηλό βιοτικό επίπεδο και η πολιτική αβεβαιότητα των χωρών καταγωγής τους, καθώς και το έντονο δημογραφικό πρόβλημα που συνεχώς χειροτερεύει.

Οι πιθανότητες επιτυχίας είναι περιορισμένες έως απαγορευτικές αν παραμείνουν στη χώρα καταγωγής τους. Οι υποδομές γενικά, αλλά και ειδικά αυτές που εξυπηρετούν τον αθλητισμό, είναι σε απαράδεκτο επίπεδο. Υπάρχει τρομακτική έλλειψη τεχνικής και ιατρικής υποστήριξης. Υπάρχει παντελής έλλειψη οικονομικών πόρων που θα μπορούσαν να συμβάλουν στη βελτίωση της όλης κατάστασης. Η διαφθορά βρίσκεται στα ύψη και οι δημόσιες λειτουργίες είναι ανύπαρκτες. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, οποιαδήποτε παρουσιαζόμενη ευκαιρία για μετανάστευση σε οποιαδήποτε ομάδα του εξωτερικού αξιοποιείται στο έπακρο.

Αυτή η διαμορφωθείσα πραγματικότητα αποτελεί τη βάση ενός φαύλου κύκλου ο οποίος είναι πάρα πολύ δύσκολο να σπάσει [3] . Τα δίκτυα στρατολόγησης νέων αθλητών-ποδοσφαιριστών έχουν πολλαπλασιαστεί, αλλά λόγω της απουσίας συγκεκριμένου και διαφανούς θεσμικού πλαισίου που να διέπει τη λειτουργία τους, καταλήγουν να λαμβάνουν τη μορφή «άτυπης δραστηριότητας», δεδομένου ότι σχεδόν το σύνολο των δραστηριοτήτων τους πραγματοποιείται υπογείως. Ουσιαστικά, στο σύνολο του προσωπικού που εργάζεται στα συγκεκριμένα δίκτυα μπορεί άνετα να αποδοθεί η ονομασία των «Κεφαλοκυνηγών». Δεν πρόκειται για νόμιμους ή έστω νομιμοποιημένους μάνατζερ. Πολλοί από αυτούς κατηγορούνται για εμπόριο ανθρώπων. Στην ουσία εκμεταλλεύονται τη μεγάλη επιθυμία των νέων αθλητών των χωρών της Μαύρης Ηπείρου να βρεθούν στο ευρωπαϊκό Ελντοράδο.

Θα μπορούσε εύκολα να υποστηριχθεί ότι η «διαρροή μυών» από τις αναπτυσσόμενες χώρες προς τις αναπτυγμένες αποτελεί ένα ιδιαίτερο μεταναστευτικό φαινόμενο, δημιουργούμενο από τις συνθήκες της παγκοσμιοποίησης και τη λογική της «ελεύθερης» καπιταλιστικής αγοράς που η παγκοσμιοποίηση εγγενώς εμπεριέχει.

Για να γίνει αντιληπτή η πραγματικότητα του φαινομένου, αναφέρουμε το ακόλουθο γεγονός. Στις 18 Απριλίου 2007, διοργανώθηκε στην Ντόχα του Κατάρ από το σύνολο των δικτύων στρατολόγησης αφρικανικών ποδοσφαιρικών ταλέντων το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Aspire Africa Football Dreams». Το συγκεκριμένο πρόγραμμα θεωρείται μέχρι σήμερα το μεγαλύτερο πρόγραμμα αναζήτησης ταλέντων στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Συμμετείχαν 6.000 άτομα, εξειδικευμένο τεχνικό και προπονητικό προσωπικό, τα οποία εξέτασαν επισταμένα πάνω από 500.000 αγόρια από 700 διαφορετικές περιοχές σε έξι χώρες της αφρικανικής ηπείρου (Καμερούν, Γκάνα, Νιγηρία, Κένυα, Σενεγάλη και Νότια Αφρική). Από το σύνολο αυτό των παιδιών επιλέχτηκε ένας μικρός αριθμός για να συμμετάσχει στις διαδικασίες τελικής επιλογής στην Ντόχα. Τελικός σκοπός, όπως γίνεται κατανοητό, η ανάδειξη των κορυφαίων ταλέντων –μέσα από σκληρό ανταγωνισμό, βεβαίως– για να μεταπηδήσουν και να στελεχώσουν τις ευρωπαϊκές ομάδες.

Σημαντικότατο ρόλο έχει στις εξελίξεις και η διαμορφούμενη «κατάλληλη» μεταναστευτική νομοθεσία, της οποίας τα αποτελέσματα τα τελευταία έτη αποδεικνύεται ότι λειτουργούν πάντοτε υπέρ των αναπτυγμένων χωρών.

Σχετικά με τις ουσιαστικές επενέργειες του νομοθετικού πλαισίου στην καθιέρωση των μεταναστευτικών ροών μπορούν να αναφερθούν τα ακόλουθα:

Στην ΕΕ, μετά την υπόθεση Μποσμάν, το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο έχει οργανωθεί ουσιαστικά σαν μια οικονομική δραστηριότητα. Λειτουργεί σύμφωνα με τους κανονισμούς και τις ρυθμίσεις που διέπουν την ελεύθερη διακίνηση και τον ανταγωνισμό αγαθών, υπηρεσιών και εργαζομένων. Το άρθρο 48 της Συνθήκης της Ρώμης επιτρέπει την ελεύθερη μετακίνηση των εργαζομένων και άρα και των αθλητών, που θεωρούνται εργαζόμενοι. Επομένως, μεταξύ των χωρών της ΕΕ δεν υπάρχει νομικό πρόβλημα. Με την περίπτωση της Λίλια Μαλάγια [4] (30/12/2002), και μετά από αποφάσεις αρκετών ευρωπαϊκών δικαστηρίων, επεκτάθηκε το νομοθετικό πλαίσιο που ισχύει στην ΕΕ σε όλες τις χώρες οι οποίες έχουν υπογράψει συμφωνία εμπορικής ή άλλης παρεμφερούς συνεργασίας μαζί της. Αυτό αυτομάτως σημαίνει ότι σε 24 χώρες (μέχρι το 2008) του Μαγκρέμπ, της Ανατολικής Ευρώπης και των πρώην Σοβιετικών Δημοκρατιών ισχύει το καθεστώς της ελεύθερης διακίνησης αθλητών με τις χώρες της ΕΕ. Βεβαίως, ο αριθμός των χωρών μπορεί να μεγαλώσει ανάλογα με την υπογραφή νέων εμπορικών συμφωνιών.

Επίσης, τον Ιούνιο του 2000 είχε υπογραφεί στο Κοτονού του Μπενίν η συμφωνία εμπορικής και αναπτυξιακής συνεργασίας μεταξύ των 15 χωρών-μελών της ΕΕ και 79 χωρών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού Ωκεανού, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή το 2003. Μετά την απόφαση της περίπτωσης Μαλάγια, η Συμφωνία του Κοτονού προσαρμόστηκε στο παραπάνω συγκεκριμένο πλαίσιο.

Είναι ολοφάνερο ότι οι νομοθετικές ρυθμίσεις έχουν προσαρμοστεί απολύτως στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης και της ελεύθερης διακίνησης ανθρώπων και αγαθών. Για μία ακόμα φορά αποδεικνύεται περίτρανα ότι το θετό δίκαιο προσαρμόζεται στις κυρίαρχες απόψεις των οικονομικών και πολιτικών ελίτ, και συγχρόνως αποτελεί τη μεγάλη λεωφόρο των αλλαγών.

Το ποδόσφαιρο έχει μια μακρά και διαφορετική ιστορία από αυτή που βιώνουμε σήμερα [5] . Βασικά χαρακτηριστικά του ποδοσφαίρου ήταν ο ερασιτεχνισμός, η δημιουργία ομάδων τοπικού χαρακτήρα, ομάδων συνδικάτων, θρησκευτικών δογμάτων ή και ταξικών οντοτήτων.

Σήμερα προσομοιάζει με τον τρόπο που λειτουργούν οι επιχειρήσεις στην παγκοσμιοποίηση, λαμβάνοντας όλο και περισσότερο την παρακάτω μορφή: από τη μια μεριά υπάρχουν οι μεγάλες ευρωπαϊκές ομάδες οι οποίες δεν απέχουν πολύ στη λειτουργία τους από τις μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις. Από την άλλη μεριά υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός δραστηριοτήτων που εντάσσονται στην επιχειρηματική δράση και οι οποίες λειτουργούν με συμφωνίες υπεργολαβίας (outsourcing). Αυτό γίνεται με την εξαγορά τμήματος ομάδων της αφρικανικής ηπείρου με σκοπό τη δημιουργία συγκεκριμένης υποδομής για την ανακάλυψη και την καλλιέργεια νέων ταλέντων. Η υπεργολαβία μπορεί να λάβει τη μορφή της καταβολής ενός ποσού για την άσκηση της ίδιας δραστηριότητας χωρίς τη συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο της τοπικής ομάδας. Τελευταία, βεβαίως, παρατηρείται μια διαδικασία κατά την οποία οι μεγάλοι ευρωπαϊκοί σύλλογοι δημιουργούν σε δικές τους εγκαταστάσεις ακαδημίες νέων ταλέντων. Ίσως αυτό σηματοδοτεί ότι το κόστος της ανακάλυψης νέων ταλέντων μέσω των μεσαζόντων-μάνατζερ έχει ανέβει αρκετά. Αυτό συμβαίνει επειδή ο νέος παίκτης υπογράφει το πρώτο του συμβόλαιο με την τοπική ομάδα, γεγονός που δημιουργεί προβλήματα στην αποδέσμευσή του.

Στον πίνακα αναφέρονται ορισμένα στατιστικά στοιχεία που αφορούν την ποσοστιαία συμμετοχή των ξένων (και των Αφρικανών) παικτών στα σημαντικότερα πρωταθλήματα ποδοσφαίρου των ευρωπαϊκών χωρών (2008).

image


Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στον παραπάνω πίνακα, ο μεγαλύτερος αριθμός ξένων παικτών ποδοσφαίρου βρίσκεται στη Γερμανία και ακολουθεί σε απόσταση αναπνοής η Αγγλία. Αντιθέτως, ο μεγαλύτερος αριθμός ξένων ποδοσφαιριστών προερχομένων από τις χώρες του Νότου αγωνίζεται στη Γαλλία (73% του συνόλου των ξένων ποδοσφαιριστών) και ακολουθεί η Ισπανία (61%). Ίσως η εξήγηση που θα μπορούσε να δοθεί σχετικά με τη Γαλλία είναι οι αποικιακές σχέσεις που είχε με τις χώρες της Αφρικής, ενώ για την Ισπανία, η γειτνίαση. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι η παρουσία των Αφρικανών ποδοσφαιριστών στην Ευρώπη αρχίζει τη δεκαετία του 1930, όταν γαλλικές ομάδες είχαν στις τάξεις τους ποδοσφαιριστές από το Μαγκρέμπ (κυρίως από το Μαρόκο). Ο Λαρμπί Μπεν Μπαρέκ, το «μαύρο μαργαριτάρι», μεταγράφηκε το 1938 στην Ολυμπίκ Μαρσέιγ. Στη συνέχεια, σειρά από Μαροκινούς, Αλγερινούς και Τυνήσιους ποδοσφαιριστές βρέθηκαν σε γαλλικούς συλλόγους. Κατά την περίοδο της αποικιοκρατίας πραγματοποιούνταν μεταγραφές κυρίως από τις αποικίες προς τις αποικιοκρατικές μητροπόλεις. Μετά την πτώση της αποικιοκρατίας διακρίνονται δύο περίοδοι. Η πρώτη αφορά την εποχή του εθνικισμού και του αντιιμπεριαλισμού των ελεύθερων πλέον χωρών, όπου η μετανάστευση ποδοσφαιριστών ουσιαστικά απαγορεύτηκε. Η δεύτερη αφορά τη φάση της παγκοσμιοποίησης, όπου σιγά σιγά τα πράγματα αλλάζουν και λαμβάνουν τη μορφή που περιγράψαμε προηγουμένως. Σε αυτή την εξέλιξη η συμμετοχή της ΦΙΦΑ (Διεθνής Ομοσπονδία Ποδοσφαιρικών Ενώσεων) ήταν καθοριστική, ειδικά με την πρώτη απόφασή της που απαγόρευε στις τοπικές ομοσπονδίες να εμποδίζουν τους διεθνείς ποδοσφαιριστές τους να αγωνίζονται στο εξωτερικό.

Κλείνοντας αυτή τη σύντομη παρέμβαση, θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι ο παγκόσμιος καταμερισμός εργασίας υπάρχει και λειτουργεί απρόσκοπτα, δημιουργώντας κατά γενική εκτίμηση άνιση κατανομή του πλούτου και του εισοδήματος.

Υποσημειώσεις

[1] Βλ. Κώστας Μελάς, Παγκοσμιοποίηση, εκδ. Εξάντας, 1999.

[2] Για τα ζητήματα αυτά, βλ. τα αφιερώματα του Monthly Review για το ποδόσφαιρο (Νο 18, Ιούνιος 2006), για το μπάσκετ και την παγκοσμιοποίηση (Νο 34, Οκτώβριος 2007), για τους Ολυμπιακούς Αγώνες (Νο 43/44, Ιούλιος/Αύγουστος 2008) και για τον αθλητισμό (Νο 63, Μάρτιος 2010).

[3] Βλ. Marie-Hèléne Pedneau, «Sports Migration from South to North», PlaytheGame.org.

[4] Πρόκειται για την περίπτωση της Πολωνής αθλήτριας της καλαθοσφαίρισης η οποία έπαιζε στη Γαλλία (Κλερμόν-Φερράν και Ρεν) και προσέβαλε στα δικαστήρια την απόφαση της Γαλλικής Ομοσπονδίας Καλαθοσφαίρισης να μην επιτρέπει τη συμμετοχή περισσοτέρων από δύο παίκτες που προέρχονταν από ευρωπαϊκές χώρες μη ανήκουσες στην ΕΕ. Βεβαίως, δικαιώθηκε...

[5] Για τα ζητήματα αυτά, βλ. το αφιέρωμα του Monthly Review στο ποδόσφαιρο (Νο 18).



αρχή αρχή σελίδας
 
Αποστολή σε φίλο  Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση  Εκτύπωση
Σελίδες (1): Πρώτη << [1] >> Τελευταία
MONTHLY
REVIEW
Πραξιτέλους 29,
105 60 Αθήνα
T 210 32 14 488
F 210 32 13 578
E info[at]monthlyreview[dot]gr