MONTHLY REVIEW
ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ
Ανεξάρτητο Σοσιαλιστικό Περιοδικό
Ταυτότητα  >
Επικοινωνία  >
>
αναλυτική αναζήτηση
Περιοδικό >
»Αρχείο
»Διάθεση
»Παραγγελίες τευχών
Εκδόσεις >
Αναλύσεις και εξελίξεις >
Νέα του MR >
Σύνδεσμοι >
Θεματικό ευρετήριο >
Το δίκτυο του MR:
Αποστολή σε φίλο  Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση  Εκτύπωση
Σελίδες (4): Πρώτη << [1] 2 3 4 >> Τελευταία
Οικολογία: η στιγμή της αλήθειας
Μια Εισαγωγή

των ΤΖΩΝ ΜΠΕΛΛΑΜΥ ΦΟΣΤΕΡ, ΜΠΡΕΤ ΚΛΑΡΚ & ΡΙΤΣΑΡΝΤ ΓΙΟΡΚ*
Τεύχος Νο 51
Αρχική Δημοσίευση: Monthly Review, Vol. 60, No 3, Ιούλιος/Αύγουστος 2008
Μετάφραση: Μιχάλης Παναγιωτάκης
> Η κυρίαρχη οικονομία της κλιματικής αλλαγής
> Η συσσώρευση και ο πλανήτης
> Γιατί όχι;
> Υποσημειώσεις
Είναι αδύνατον να υπερβάλει κανείς για το περιβαλλοντικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα τον 21o αιώνα. Πριν από δεκαπέντε χρόνια ένας από εμάς παρατηρούσε: «Έχουμε μόλις τέσσερις δεκαετίες ακόμη για να πάρουμε τον έλεγχο των σημαντικότερων περιβαλλοντικών μας προβλημάτων στα χέρια μας, αν θέλουμε να αποφύγουμε τη μη αναστρέψιμη οικολογική παρακμή» [1] . Σήμερα, ενώ υπολείπεται ακόμη ένα τέταρτο του αιώνα από αυτό το προβαλλόμενο χρονοδιάγραμμα, η παραπάνω παρατήρηση φαίνεται πως ήταν υπερβολικά αισιόδοξη. Τα διαθέσιμα στοιχεία υποδεικνύουν πλέον ξεκάθαρα πως, υπό το επιχειρηματικό καθεστώς της πεπατημένης, ίσως αντιμετωπίσουμε ένα αμετάκλητο σημείο καμπής σε ότι αφορά την κλιματική αλλαγή μόλις μέσα σε μία δεκαετία [2] . Άλλες κρίσεις, όπως η εξαφάνιση ειδών (τα ποσοστά των ειδών των πουλιών, των θηλαστικών και των ψαριών που είναι «ευάλωτα ή υπό άμεσο κίνδυνο εξαφάνισης» μετρώνται «πλέον σε διψήφια νούμερα» [3] )· η ραγδαία εξάντληση του ωκεάνιου πλούτου· η ερημοποίηση· η αποψίλωση των δασών· η μόλυνση του αέρα· η έλλειψη και η μόλυνση του νερού· η υποβάθμιση των εδαφών· το επικείμενο ανώτατο σημείο της παγκόσμιας πετρελαϊκής παραγωγής (που θα προξενήσει νέες γεωπολιτικές εντάσεις)· και μια χρόνια παγκόσμια επισιτιστική κρίση – όλα συντείνουν στο γεγονός πως ο πλανήτης όπως τον ξέρουμε και τα οικοσυστήματά του έχουν αχθεί σε σημείο καμπής. Η στιγμή της αλήθειας για τη Γη και τον ανθρώπινο πολιτισμό έχει φτάσει.

Βεβαίως, είναι απίθανο τα αποτελέσματα της οικολογικής υποβάθμισης στην εποχή μας, παρότι τεράστια, να αποδειχθούν μεγέθους Αποκάλυψης για τον ανθρώπινο πολιτισμό μέσα σε μία γενεά, ακόμη και υπό συνθήκες συνέχισης της καπιταλιστικής πεπατημένης. Αν μετρηθεί με βάση τη φυσιολογική διάρκεια ζωής ενός ανθρώπου, υπάρχει αναμφίβολα πολύς καιρός ακόμη πριν γίνουν ορατές όλες οι επιπτώσεις της σημερινής ανθρώπινης υποβάθμισης του πλανήτη. Η περίοδος όμως που απομένει για να μπορέσουμε να αποτρέψουμε τη μελλοντική περιβαλλοντική καταστροφή, προτού ξεφύγει ουσιαστικά από τον έλεγχό μας, είναι πολύ βραχύτερη. Η αυξανόμενη σπουδή των περιβαλλοντιστών, μάλιστα, έχει σχέση με την προοπτική της άφιξής μας σε διάφορα σημεία καμπής καθώς θα υπερβαίνουμε κρίσιμα οικολογικά κατώφλια, οδηγώντας στην πιθανότητα δραστικής συρρίκνωσης της ζωής στη Γη.

Ένα τέτοιο σημείο καμπής, για παράδειγμα, θα ήταν η απόψυξη του Αρκτικού ωκεανού, η οποία θα μπορούσε να συμβεί μέσα σε δύο δεκαετίες ή και λιγότερο (όχι αργότερα από το 2013, όπως πιστεύουν κάποιοι επιστήμονες). Ήδη το Καλοκαίρι του 2007 η Αρκτική έχασε, μέσα σε μία και μόνη εβδομάδα, επιφάνεια πάγου διπλάσια σε μέγεθος από τη Βρετανία. Η εξαφάνιση του περιβλήματος του αρκτικού πάγου σημαίνει τεράστια μείωση της ανακλαστικότητας (αλβέδο) της Γης, διά της οποίας αυξάνεται κάθετα η πλανητική θέρμανση (ένας μηχανισμός θετικής ανάδρασης γνωστός και ως «αναστροφή αλβέδο»). Την ίδια στιγμή, η ραγδαία αποσύνθεση των παγετώνων στη Δυτική Ανταρκτική και τη Γροιλανδία προοιωνίζεται αύξηση της στάθμης της θάλασσας παγκοσμίως, απειλώντας τις παράκτιες περιοχές και τα νησιά [4] .

Την παρούσα «πλανητική κατάσταση έκτακτης ανάγκης» σχετικά με την κλιματική αλλαγή περιέγραψε φέτος ο κορυφαίος κλιματολόγος των ΗΠΑ Τζέημς Χάνσεν, διευθυντής του Ινστιτούτου Διαστημικών Μελετών Γκόνταρντ της NASA:
Ο πλανήτης μας βρίσκεται επικίνδυνα κοντά σε ένα σημείο καμπής, όπου τα ανθρωπογενή αέρια του θερμοκηπίου θα φτάσουν σε επίπεδο πέρα από το οποίο οι μείζονες κλιματικές αλλαγές θα μπορούν να εξελίσσονται ως επί το πλείστον με τη δική τους κεκτημένη ταχύτητα. Η θέρμανση θα μετατοπίσει τις κλιματικές ζώνες εντείνοντας τον υδρολογικό κύκλο και επηρεάζοντας τη διαθεσιμότητα γλυκού νερού και την ανθρώπινη υγεία. Θα δούμε επαναλαμβανόμενες παράκτιες τραγωδίες που θα σχετίζονται με καταιγίδες και με τη συνεχή άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Οι συνέπειες είναι βαθιές και η μόνη δυνατή απόφαση είναι η μετακίνηση της ανθρωπότητας προς έναν θεμελιωδώς διαφορετικό ενεργειακό δρόμο μέσα σε μια δεκαετία. Ειδάλλως, θα είναι πολύ αργά για το ένα τρίτο των φυτικών και ζωικών ειδών και για εκατομμύρια από τα πιο ευάλωτα μέλη του δικού μας είδους [5] .

Σύμφωνα με τον περιβαλλοντιστή Λέστερ Μπράουν, στο βιβλίο του Σχέδιο Β 3,0: «Υπερβαίνουμε φυσικά κατώφλια που δεν βλέπουμε και παραβιάζουμε προθεσμίες που δεν αναγνωρίζουμε. Η φύση είναι ο χρονομέτρης, αλλά δεν μπορούμε να δούμε το ρολόι... Βρισκόμαστε σε έναν αγώνα δρόμου ανάμεσα στα σημεία καμπής των φυσικών συστημάτων της Γης και των πολιτικών συστημάτων της ανθρωπότητας. Ποια θα καμφθούν πρώτα;» [6] Καθώς το ρολόι συνεχίζει να χτυπά και ελάχιστα επιτυγχάνονται, είναι προφανές ότι οι απαραίτητες αλλαγές θα χρειαστεί να είναι όλο και πιο απότομες και μαζικές για να αποσοβήσουν την τελική καταστροφή. Αυτό εγείρει το ζήτημα της επαναστατικότερης κοινωνικής αλλαγής ως οικολογικής καθώς και κοινωνικής αναγκαιότητας.

Αν όμως οι επαναστατικές λύσεις καθίστανται όλο και πιο απαραίτητες για την αντιμετώπιση του οικολογικού προβλήματος, οι λύσεις αυτές είναι ακριβώς εκείνες που το παρόν σύστημα εγγυημένα δεν μπορεί να παράσχει. Ο περιβαλλοντισμός σήμερα εστιάζει κυρίως στα μέτρα εκείνα που είναι αναγκαία για τον περιορισμό των επιπτώσεων της οικονομίας πάνω στην οικολογία του πλανήτη, χωρίς να αμφισβητεί το οικονομικό σύστημα που με την ίδια τη λειτουργία του παράγει τα τεράστια περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα. Αυτό που ονομάζουμε «το περιβαλλοντικό πρόβλημα» είναι σε τελική ανάλυση πρωταρχικά πρόβλημα πολιτικής οικονομίας. Ακόμη και οι τολμηρότερες κατεστημένες οικονομικές απόπειρες για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής μακράν απέχουν από όσα απαιτούνται για την προστασία της Γης – εφόσον η βασική αρχή που συνέχει όλα τούτα τα σχέδια υπό τον καπιταλισμό είναι η αναγκαιότητα της συνεχούς, ραγδαίας μεγέθυνσης της παραγωγής και των κερδών.


Η κυρίαρχη οικονομία της κλιματικής αλλαγής

Οι οικονομικοί περιορισμοί στην περιβαλλοντική δράση φαίνονται εύκολα, αν δει κανείς την πλέον μεγαλεπήβολη έως σήμερα απόπειρα του κατεστημένου να ασχοληθεί με «τα οικονομικά της κλιματικής αλλαγής», με τη μορφή της ομώνυμης ογκώδους μελέτης που εκδόθηκε το 2007 κατόπιν παραγγελίας του βρετανικού Υπουργείου Οικονομικών [7] . Η μελέτη έχει τον υπότιτλο «Έκθεση Στερν», από το όνομα του βασικού συντάκτη της έκθεσης Νίκολας Στερν, πρώην σημαίνοντος οικονομολόγου της Παγκόσμιας Τράπεζας, και θεωρείται ευρέως η σημαντικότερη και προοδευτικότερη –στα πλαίσια των κυρίαρχων τάσεων– αντιμετώπιση των οικονομικών της παγκόσμιας θέρμανσης [8] . Η Έκθεση Στερν εστιάζει στο αναγκαίο επίπεδο–στόχο της συγκέντρωσης ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα (CO2e) στην ατμόσφαιρα, ώστε η μέση παγκόσμια θερμοκρασία να σταθεροποιηθεί το πολύ στους 3°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα. [Το CO2e αναφέρεται στα έξι αέρια θερμοκηπίου του Κυότο –διοξείδιο του άνθρακα (CO2), μεθάνιο, υποξείδιο του αζώτου, υδροφθοράνθρακες, υπερφθοράνθρακες και εξαφθορίδιο του θείου– εκφρασμένα συνολικά ως όρος ισοδύναμης ποσότητας CO2. Ενώ η συγκέντρωση του CO2 στην ατμόσφαιρα είναι σήμερα 387 μέρη ανά εκατομμύριο (εφεξής μ.α.ε.), η συγκέντρωση του CO2e είναι περί τα 430 μ.α.ε.]

Ο στόχος που έχουν προτείνει οι περισσότεροι κλιματολόγοι είναι να επιχειρηθεί η πρόληψη της αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας περισσότερο από 2?C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, κάτι που απαιτεί τη σταθεροποίηση του ατμοσφαιρικού CO2e στα 450 μ.α.ε., αφού πέρα από το επίπεδο αυτό είναι πιθανό να ενεργοποιηθούν κάθε είδους θετικές αναδράσεις, που θα οδηγούσαν σε ανεξέλεγκτη επιτάχυνση της κλιματικής αλλαγής. Μάλιστα, ο Χάνσεν, μαζί με άλλους κλιματολόγους στο Ινστιτούτο Γκόνταρντ, έχει πρόσφατα υποστηρίξει πως, «αν η ανθρωπότητα επιθυμεί να διατηρήσει έναν πλανήτη παρόμοιο με εκείνον πάνω στον οποίο αναπτύχθηκε πολιτισμός και στον οποίο έχει προσαρμοστεί η ζωή στη Γη, τα παλαιοκλιματικά δεδομένα και η προϊούσα κλιματική αλλαγή δείχνουν πως θα χρειαστεί να περιοριστεί το CO2 στην ατμόσφαιρα από τα σημερινά 385 μ.α.ε. στα 350 μ.α.ε. το πολύ» [9] . Η Έκθεση Στερν, ωστόσο, συμβιβάζεται απεναντίας με μια μέση αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας όχι μεγαλύτερη από 3°C (ένα κατώφλι πέρα από το οποίο οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις θα ήταν αναμφίβολα απολύτως καταστροφικές), η οποία, όπως εκτιμά, θα ήταν πιθανό να επιτευχθεί, αν το ατμοσφαιρικό CO2e σταθεροποιούνταν στα 550 μ.α.ε., στο διπλάσιο σχεδόν της προβιομηχανικής ατμοσφαιρικής του συγκέντρωσης.

Όμως η Έκθεση Στερν αναγνωρίζει πως οι παρούσες περιβαλλοντικές ευπάθειες «σημαίνουν πως υπάρχει πιθανότητα μέχρι και μία στις πέντε να υποστεί ο κόσμος θέρμανση μεγαλύτερη από 3°C πάνω από τα προβιομηχανικά [επίπεδα], ακόμη και αν η συγκέντρωση των αερίων θερμοκηπίου σταθεροποιούνταν στο σημερινό επίπεδο των 430 μ.α.ε. CO2e». Επιπλέον, στη συνέχεια παραδέχεται πως, «με σταθεροποίηση στα 550 μ.α.ε. CO2e, η πιθανότητα υπέρβασης των 3°C φτάνει το 30–70%». Ή, όπως δηλώνει εν συνεχεία, συγκέντρωση 550 μ.α.ε. CO2e οδηγεί σε «πιθανότητες 50–50 για αύξηση της θερμοκρασίας πάνω από τους 3°C, και το μοντέλο του Κέντρου Χάντλεϋ προβλέπει πιθανότητες 10% για υπέρβαση των 5°C, ακόμη και στο επίπεδο αυτό». Μια αύξηση της θερμοκρασίας κατά 3°C θα έφερνε τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία της Γης σε ύψη που δεν έχουν παρουσιαστεί ξανά από «τη Μέση Πλειόκαινο, πριν από 3 περίπου εκατομμύρια χρόνια». Επιπλέον, μια τέτοια αύξηση μπορεί να αποδειχτεί αρκετή, όπως εξηγεί η Έκθεση Στερν, για να δώσει το έναυσμα της παύσης της θερμοαλινής ωκεάνιας κυκλοφορίας που θερμαίνει τη Δυτική Ευρώπη, προκαλώντας απότομη κλιματική αλλαγή και βυθίζοντας έτσι τη Δυτική Ευρώπη σε σιβηρικές συνθήκες. Άλλες έρευνες υποστηρίζουν πως η ροή των υδάτων του Ινδού ποταμού μπορεί να μειωθεί κατά 90% μέχρι το 2100, αν οι παγκόσμιες θερμοκρασίες αυξηθούν κατά 3°C, επηρεάζοντας δυνητικά εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων. Μελέτες κλιματολόγων δείχνουν πως στο επίπεδο των 550 μ.α.ε. CO2e στην ατμόσφαιρα υπάρχει πιθανότητα μεγαλύτερη από 5% να αυξηθεί πάνω από 8°C η παγκόσμια μέση θερμοκρασία. Όλα αυτά δείχνουν πως τα 550 μ.α.ε. CO2e ως στόχος σταθεροποίησης ενδέχεται να είναι καταστροφικά για τη Γη όπως τη γνωρίζουμε και για τους λαούς της.

Γιατί λοιπόν, αν οι κίνδυνοι για τον πλανήτη και τον πολιτισμό είναι τόσο τεράστιοι, η Έκθεση Στερν δίνει έμφαση στην απόπειρα συγκράτησης της παγκόσμιας υπερθέρμανσης στους 3°C μέσω της σταθεροποίησης του επιπέδου CO2e στα 550 μ.α.ε. (το οποίο περιγράφει σε κάποιο σημείο ως το «ανώτατο όριο του εύρους σταθεροποίησης»); Για να απαντήσουμε, θα πρέπει να στραφούμε σε κάποια επιπλέον στοιχεία περισσότερο οικονομικής φύσης.

Εδώ είναι χρήσιμο να σημειώσουμε πως επίπεδο ατμοσφαιρικής συγκέντρωσης CO2e κοντά στα 550 μ.α.ε. θα επιτυγχανόταν μέχρι το 2050, αν οι εκπομπές αερίων απλά συνέχιζαν στα σημερινά τους επίπεδα, χωρίς να αυξηθούν στα επόμενα χρόνια. Όμως, όπως η ίδια η Έκθεση Στερν σημειώνει, αυτό δεν είναι ρεαλιστικό υπό την πεπατημένη, αφού αναμένεται οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου να συνεχίσουν να αυξάνονται ακολουθώντας «ραγδαία ανερχόμενη τροχιά». Έτσι, υπό πιο ρεαλιστικές παραδοχές, η ατμοσφαιρική συγκέντρωση CO2e θα έχει λογικά φτάσει τα 550 μ.α.ε. μέχρι το 2035. Αυτό θα μεγέθυνε την απειλή των 750 μ.α.ε. CO2e (ή παραπάνω) και της αύξησης της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας πάνω από 4,3°C μέσα στις επόμενες λίγες δεκαετίες. [Υπάρχουν μάλιστα σενάρια της Διακυβερνητικής Επιτροπής του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (United Nations Intergovernmental Panel on Climate Change – IPCC), τα οποία περιλαμβάνουν την πιθανότητα ο ατμοσφαιρικός άνθρακας να φτάσει στα 1.200 μ.α.ε. και η μέση παγκόσμια θερμοκρασία να αυξηθεί μέχρι και 6,3°C μέχρι το 2100.]
αρχή αρχή σελίδας
 
Αποστολή σε φίλο  Αποστολή σε φίλο Εκτύπωση  Εκτύπωση
Σελίδες (4): Πρώτη << [1] 2 3 4 >> Τελευταία
MONTHLY
REVIEW
Πραξιτέλους 29,
105 60 Αθήνα
T 210 32 14 488
F 210 32 13 578
E info[at]monthlyreview[dot]gr