|
|
 |
|
|
|
| Περίφρακτος χώρος πληροφορίας 2.0 |
των ΝΤΜΥΤΡΙ ΚΛΑΪΝΕΡ & ΜΠΡΑΪΑΝ ΟΥΑΫΡΙΚ |
|
| Αρχική Δημοσίευση: http://www.metamute.org/en/InfoEnclosure-2.0, 29 Ιανουαρίου 2007 |
|
| Μετάφραση: Μιχάλης Παναγιωτάκης |
|
|
|
|
H Βικιπέδια λέει πως «Ο Ιστός 2.0 (Web 2.0), όρος που εισήγαγε ο εκδοτικός οίκος O’Reilly Media το 2004, αναφέρεται σε μια υποτιθέμενη δεύτερη γενιά υπηρεσιών βασισμένων στο διαδίκτυο –όπως ιστοχώροι κοινωνικής δικτύωσης, βίκι, εργαλεία επικοινωνίας και κοινωνικής ταξινόμησης– που δίνουν έμφαση στη διαδικτυακή συνεργασία και την κοινή χρήση πόρων μεταξύ χρηστών» [1] .
Η χρήση της λέξης «υποτιθέμενη» είναι αξιοσημείωτη. Η Βικιπέδια όμως, το μεγαλύτερο ίσως έργο συλλογικής συγγραφής και ένας από τους «έρωτες» της διαδικτυακής κοινότητας αυτόν τον καιρό, γνωρίζει για τι μιλά. Αντίθετα με τα περισσότερα μέλη της γενιάς του Ιστού 2.0, η Βικιπέδια ελέγχεται από ένα μη κερδοσκοπικό ίδρυμα, έχει εισοδήματα μόνο από δωρεές και διαθέτει το περιεχόμενό της υπό την άδεια copyleft [2] «GNU Free Documentation». Είναι ενδεικτικό πως η Βικιπέδια αναφέρει παρακάτω ότι ο Ιστός 2.0 «έχει γίνει μια δημοφιλής (παρότι ανεπαρκώς ορισμένη και συχνά επικρινόμενη) λέξη του συρμού μεταξύ ορισμένων κοινοτήτων μάρκετινγκ και τεχνολογίας».
Η κοινότητα του ελεύθερου λογισμικού τείνει να είναι καχύποπτη, ή και απορριπτική ακόμα, στην ταμπέλα «Ιστός 2.0». Ο Τιμ Μπέρνερς-Λη [3] απέρριψε τον όρο λέγοντας πως «ο Ιστός 2.0 είναι είδος τεχνικής ορολογίας, που κανένας δεν ξέρει τι σημαίνει». Παρακάτω λέει πως «σημαίνει τη χρήση των προτύπων που έχουν παραχθεί από όλον αυτόν τον κόσμο που εργάστηκε πάνω στον Ιστό 1.0».
Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει ούτε Ιστός 1.0 ούτε Ιστός 2.0. Υπάρχει μια συνεχής εξέλιξη των διαδικτυακών εφαρμογών που δεν μπορούν να οριοθετηθούν επακριβώς.
Προσπαθώντας να ορίσουμε τι είναι ο Ιστός 2.0, μπορούμε σίγουρα να πούμε πως οι περισσότερες σχετικές σημαντικές εξελίξεις είχαν σαν στόχο να δώσουν τη δυνατότητα σε μια κοινότητα να δημιουργήσει, να τροποποιήσει και να μοιραστεί περιεχόμενο με τρόπο που μέχρι πρότινος ήταν διαθέσιμος σε συγκεντρωτικούς οργανισμούς οι οποίοι αγόραζαν ακριβά πακέτα λογισμικού, πλήρωναν προσωπικό για να διαχειριστεί τα τεχνικά θέματα του ιστοχώρου, και άλλο προσωπικό για να δημιουργήσει περιεχόμενο που γενικά δημοσιευόταν μόνο στον ιστοχώρο του κάθε οργανισμού.
Μια εταιρία του Ιστού 2.0 αλλάζει θεμελιωδώς τον τρόπο παραγωγής διαδικτυακού περιεχομένου. Οι εφαρμογές και οι υπηρεσίες στον ιστό έχουν γίνει φθηνότερες και ευκολότερες στην εγκατάσταση, και καθώς επιτρέπουν στους τελικούς χρήστες την πρόσβαση στις εφαρμογές αυτές, μια εταιρία μπορεί ουσιαστικά να αναθέτει εξωτερικά τη δημιουργία και την οργάνωση του περιεχομένου της στους τελικούς της αυτούς χρήστες. Αντί για το παραδοσιακό μοντέλο του παρόχου περιεχομένου που δημοσιεύει το δικό του περιεχόμενο, το οποίο καταναλίσκει ο τελικός χρήστης, το νέο μοντέλο επιτρέπει στον ιστοχώρο μιας εταιρίας να δρα σαν μια συγκεντρωτική πύλη μεταξύ των τελικών χρηστών, που είναι ταυτόχρονα δημιουργοί και καταναλωτές.
Η πρόσβαση στις εφαρμογές αυτές δίνει τη δυνατότητα στους χρήστες να δημιουργούν και να δημοσιεύουν περιεχόμενο, κάτι που μέχρι πρότινος μπορούσαν να το κάνουν μόνο αγοράζοντας λογισμικό και διαθέτοντας υψηλές τεχνολογικές ικανότητες. Για παράδειγμα, δύο από τα βασικά μέσα παραγωγής γραπτού περιεχομένου στον Ιστό 2.0 είναι τα μπλογκ και τα βίκι, τα οποία επιτρέπουν στον χρήστη τη δημιουργία και τη δημοσίευση περιεχομένου αποκλειστικά από τον «περιηγητή» τους (browser) χωρίς καμία πραγματική ανάγκη γνώσης κάποιας γλώσσας σημείωσης (markup language), πρωτοκόλλων μεταφοράς αρχείων ή αναδημοσίευσης (syndication), και όλα αυτά χωρίς την ανάγκη αγοράς λογισμικού.
Η χρήση της διαδικτυακής εφαρμογής για να υποκαταστήσει το λογισμικό του υπολογιστή είναι ακόμα πιο σημαντική για τον χρήστη όταν πρόκειται για περιεχόμενο που δεν είναι απλά γραπτό κείμενο. Δεν είναι μόνο εφικτή η παραγωγή και η επεξεργασία ιστοσελίδων στον περιηγητή χωρίς την αγορά λογισμικού επεξεργασίας html, αλλά μπορούν να «ανέβουν» διαδικτυακά και να περάσουν επεξεργασία μέσα από τον περιηγητή φωτογραφίες χωρίς την ανάγκη ακριβών εφαρμογών διαχείρισης εικόνων. Ένα βίντεο που τραβάει κανείς με κάποια ψηφιακή κάμερα του εμπορίου μπορεί να υποβληθεί σε κάποιον ιστοχώρο φιλοξενίας βίντεο, να αναρτηθεί, να κωδικοποιηθεί, να ενσωματωθεί σε μια σελίδα html, να δημοσιευτεί και να διανεμηθεί σε όλον τον παγκόσμιο ιστό, αποκλειστικά μέσω του περιηγητή του χρήστη.
Σε άρθρο του Πωλ Γκρέηχαμ σχετικά με τον Ιστό 2.0, ο συγγραφέας αναλύει συγκεκριμένα τους διάφορους ρόλους της κοινότητας/χρήστη: τον επαγγελματία, τον ερασιτέχνη και τον χρήστη (ή, πιο συγκεκριμένα, τον τελικό χρήστη). Οι ρόλοι του επαγγελματία και του χρήστη ήταν, σύμφωνα με τον Γκρέηχαμ, σαφείς στον Ιστό 1.0, αλλά ο ερασιτέχνης δεν είχε πολύ καλά προσδιορισμένη θέση. Όπως περιγράφει ο Γκρέηχαμ στο «What Business Can Learn From Open Source», στον ερασιτέχνη αρέσει να δουλεύει χωρίς να ανησυχεί για την αμοιβή ή την ιδιοκτησία της δουλειάς του? στην ανάπτυξη ενός προϊόντος, ο ερασιτέχνης συνεισφέρει στο λογισμικό ανοικτού κώδικα, ενώ ο επαγγελματίας πληρώνεται για την ιδιόκτητη εργασία του.
Η περιγραφή του «ερασιτέχνη» από τον Γκρέηχαμ θυμίζει εργασιομανή χωρίς όρια και χωρίς απαιτήσεις, όπως στο παιδικό ποίημα «Αν είχα το δικό μου τσίρκο», όπου ο νεαρός πρωταγωνιστής λέει για τους υπαλλήλους του φανταστικού του τσίρκου:
Οι εργάτες μου ψοφούν για δουλειά και μου λεν,
Να δουλέψουμε, βάλε μας να δουλέψουμε.
Θα κάνουμε κόλπα πολλά, θα γίνουμε χίλια κομμάτια
κι εσύ θα κοιτάς και θα τρίβεις τα μάτια.
Και αν ο Ιστός 2.0 δεν σημαίνει τίποτα για τον Μπέρνερς-Λη, που δεν βλέπει στις πρόσφατες καινοτομίες άλλο από τη συνέχεια της ανάπτυξης του Παγκόσμιου Ιστού, στους επενδυτές κεφαλαίων, που ονειρεύονται ακαταπόνητους εργάτες να παράγουν ανεξάντλητο περιεχόμενο χωρίς να απαιτούν δραχμή πίσω, ακούγεται υπέροχο. Από το YouTube, στο Flickr και στην Wikipedia, ο όγκος του περιεχομένου είναι τόσος που θα τρίβετε τα μάτια.
Ο Τιμ Μπέρνερς-Λη έχει δίκιο. Δεν υπάρχει τίποτα από τεχνική σκοπιά ή από τη σκοπιά του χρήστη στον Ιστό 2.0 που δεν έχει τις ρίζες του στον Ιστό 1.0 και δεν είναι φυσική του εξέλιξη. Η τεχνολογία που σχετίζεται με τη σημαία του Ιστού 2.0 ήταν εφικτή και, σε κάποιες περιπτώσεις, εύκολα διαθέσιμη από παλαιοτέρα, αλλά ο ντόρος που περιβάλλει τον όρο αυτό έχει σίγουρα επηρεάσει την ανάπτυξη των ιστοτόπων του Ιστού 2.0.
Το διαδίκτυο (που είναι ευρύτερο από τον Παγκόσμιο Ιστό στην πραγματικότητα) πάντα είχε να κάνει με την ανταλλαγή μεταξύ χρηστών. Μάλιστα το Usenet, ένα κατανεμημένο σύστημα μηνυμάτων, λειτουργεί από το 1979! Πολύ πριν υπάρξει καν ο Ιστός 1.0, το Usenet φιλοξενούσε συζητήσεις, «ερασιτεχνική» δημοσιογραφία και έδινε τη δυνατότητα κοινής χρήσης αρχείων και φωτογραφιών. Όπως το Internet, είναι ένα κατανεμημένο σύστημα που δεν ελέγχεται από κανέναν. Ακριβώς αυτό το χαρακτηριστικό, η έλλειψη κεντρικής ιδιοκτησίας και ελέγχου, διαφοροποιεί υπηρεσίες όπως το Usenet από τον Ιστό 2.0.
Αν ο Ιστός 2.0 σημαίνει κάτι, το νόημά του βρίσκεται στη λογική του επενδυτικού κεφαλαίου συμμετοχών (venture capital). Ο Ιστός 2.0 αντιπροσωπεύει την επιστροφή της επένδυσης στις νέες διαδικτυακές εταιρίες «έντασης καινοτομίας» (start-ups). Μετά την κατάρρευση της αρχικής ευφορικής φάσης του διαδικτύου (των dotcoms) –το πραγματικό τέλος του Ιστού 1.0– όσοι κυνηγούσαν χρήματα για επενδύσεις χρειάζονταν μια καινούρια δικαιολογία για την επένδυση σε διαδικτυακά εγχειρήματα. Το «κατασκευάστε το και τα λεφτά θα έρθουν», η κυρίαρχη στάση την ευφορική δεκαετία του 1990, μαζί με την αυταπάτη της «νέας οικονομίας», δεν ήταν πλέον ελκυστικό σύνθημα μετά την αποτυχία τόσων διαδικτυακών εγχειρημάτων. Η κατασκευή υποδομής και η χρηματοδότηση της πραγματικής κεφαλαιοποίησης δεν ήταν πλέον αυτό που έψαχναν οι επενδυτές. Η άντληση της αξίας που δημιουργούν άλλοι, όμως, αποδείχθηκε ελκυστικότερη πρόταση.
Ο Ιστός 2.0 είναι η Έκρηξη Επενδύσεων στο Διαδίκτυο 2.0. Ο Ιστός 2.0 είναι ένα επιχειρηματικό μοντέλο, και σημαίνει την ιδιωτική άντληση της αξίας που δημιουργεί μια κοινότητα. Κανένας δεν αμφισβητεί πως η τεχνολογία ιστοχώρων όπως το YouTube είναι τετριμμένη. Αυτό είναι εμφανές αν δει κανείς τον μεγάλο αριθμό παρόμοιων υπηρεσιών όπως το DailyMotion. Η πραγματική αξία του YouTube δεν δημιουργείται από εκείνους που ανέπτυξαν τον ιστοχώρο, αλλά από τους ανθρώπους που ανεβάζουν βίντεο σε αυτόν. Αλλά όταν το You Tube εξαγοράστηκε για μετοχές της Google αξίας μεγαλύτερης από ένα δισεκατομμύριο δολάρια, τι μέρος των μετοχών αυτών πήγε σε όλους εκείνους που έφτιαξαν τα βίντεο; Μηδέν. Τίποτα. Κανένα. Πρόκειται για υπέροχη κατάσταση, αν είσαι ιδιοκτήτης μιας εταιρίας του Ιστού 2.0.
Η αξία που παράγουν οι χρήστες των υπηρεσιών του Ιστού 2.0 όπως το YouTube συγκεντρώνεται από τους κεφαλαιοκράτες επενδυτές. Σε κάποιες περιπτώσεις, ακόμη και το περιεχόμενο που συνεισφέρουν καταλήγει να γίνει ιδιοκτησία των ιδιοκτητών του ιστοχώρου. Η ιδιοποίηση της κοινοτικά παραγόμενης αξίας αποτελεί προδοσία της υπόσχεσης για τεχνολογία του μοιράζεσθαι και της ελεύθερης συνεργασίας.
Αντίθετα με τον Ιστό 1.0, όπου οι επενδυτές συχνά χρηματοδοτούσαν ακριβές κεφαλαιακές εξαγορές, ανάπτυξη λογισμικού και δημιουργία περιεχομένου, ένας επενδυτής στον Ιστό 2.0 χρειάζεται απλά να χρηματοδοτήσει την απατηλή προώθηση, το μάρκετινγκ και τον ντόρο. Η υποδομή είναι ευρέως διαθέσιμη και φτηνή, το περιεχόμενο είναι δωρεάν και το κόστος του λογισμικού, τουλάχιστον το μέρος του που δεν είναι και αυτό δωρεάν, είναι αμελητέο. Βασικά, αν παρέχεις εύρος ζώνης μεταφοράς δεδομένων και χώρο στο δίσκο, είσαι σε θέση να γίνεις ένας επιτυχημένος ιστοχώρος στο διαδίκτυο εφόσον μπορέσεις να «πουλήσεις» αποτελεσματικά τον εαυτό σου.
Η βασική επιτυχία μιας εταιρίας του Ιστού 2.0 προέρχεται από τη σχέση της με την κοινότητα, πιο συγκεκριμένα από την ικανότητα της εταιρίας να «χαλιναγωγήσει τη συλλογική νοημοσύνη», όπως το θέτει ο Ο’Ράιλλυ. Οι εταιρίες του Ιστού 1.0 ήταν πολύ μονολιθικές και μονομερείς στην προσέγγιση που είχαν στο περιεχόμενο. Οι επιτυχημένες περιπτώσεις μετάβασης από τον Ιστό 1.0 στον Ιστό 2.0 βασίστηκαν στη δυνατότητα μιας εταιρίας να παραμείνει μονολιθική στο είδος του περιεχομένου της, ή ακόμα καλύτερα στην ιδιοκτησία του περιεχομένου της, ενώ άνοιγε τη μέθοδο δημιουργίας περιεχομένου στην κοινότητα. Το Yahoo! δημιούργησε μια πύλη για το περιεχόμενο της κοινότητας ενώ διατήρησε την κεντρική θέση στην ανεύρεση του περιεχομένου αυτού. Η eBay επιτρέπει στην κοινότητα να πουλάει τα αγαθά της, ενώ της ανήκει η αγορά όπου ανταλλάσσονται τα αγαθά αυτά. Η Amazon, που πουλάει τα ίδια προϊόντα με πολλούς άλλους ιστοχώρους, πέτυχε επιτρέποντας στην κοινότητα να συμμετέχει στη «ροή» γύρω από τα προϊόντα της.
Επειδή οι καπιταλιστές που επενδύουν στον Ιστό 2.0 συχνά δεν χρηματοδοτούν την πρώιμη κεφαλαιοποίηση, η συμπεριφορά τους είναι επίσης σημαντικά πιο παρασιτική. Μπαίνουν συνήθως καθυστερημένα στο παιχνίδι, όταν η δημιουργία αξίας έχει ήδη πάρει μια γερή ώθηση, σπεύδουν να πάρουν την ιδιοκτησία και χρησιμοποιούν την οικονομική τους ισχύ για να προωθήσουν την υπηρεσία, συχνά μέσα στα πλαίσια ενός ηγεμονικού δικτύου μεγάλων, καλά χρηματοδοτημένων συνεταίρων. Αυτό σημαίνει πως όσες εταιρίες δεν εξαγοράζει το επενδυτικό κεφάλαιο συμμετοχών καταλήγουν να έχουν έλλειψη ρευστού και αποβάλλονται από τη λέσχη των επιτυχημένων.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η αξία του ιστοχώρου στο διαδίκτυο δεν δημιουργείται από το έμμισθο προσωπικό της εταιρίας που τον διαχειρίζεται, αλλά από τους χρήστες που τον χρησιμοποιούν. Με την έμφαση να πέφτει στο περιεχόμενο που φτιάχνει η κοινότητα και της κοινής του χρήσης, είναι εύκολο να παραβλέψει κανείς την άλλη πλευρά της εμπειρίας του Ιστού 2.0: την ιδιοκτησία όλου αυτού του περιεχομένου και τη δυνατότητα ρευστοποίησης της αξίας του. Για τον χρήστη, αυτό δεν ανακύπτει ως θέμα και πολύ συχνά, είναι απλά μέρος των ψιλών γραμμάτων στη συμφωνία όρων χρήσης του MySpace, ή το flickr.com στη διαδικτυακή διεύθυνση των φωτογραφιών. Για την κοινότητα, δεν μοιάζει συνήθως με μεγάλο ζήτημα, είναι ένα μικρό τίμημα για τη χρήση όλων αυτών των υπέροχων εφαρμογών και για την εντυπωσιακή επίδρασή τους στα αποτελέσματα των μηχανών αναζήτησης όταν αναζητήσει κανείς το όνομά του. Μια και οι περισσότεροι χρήστες δεν έχουν πρόσβαση σε εναλλακτικά μέσα για την παραγωγή και τη δημοσίευση του περιεχομένου τους, προσελκύονται από ιστοχώρους όπως το MySpace και το Flickr.
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
