 |
|
Μουσική, μπάσκετ και η αναγέννηση του Χάρλεμ
Ο Καρήμ Αμπντούλ-Τζαμπάρ στο Ντήζελ |
του ΦΡΕΝΤ ΓΚΑΡΝΤΝΕΡ |
|
| Αρχική Δημοσίευση: www.counterpunch.com, 17/18 Φεβ. 2007 |
|
| Μετάφραση: Κατερίνα Λαμπρινού |
|
|
|
Ένα βροχερό βράδυ Παρασκευής στο Ντήζελ –ένα βιβλιοπωλείο στο Ρόκριτζ του Ώκλαντ– ο Καρήμ Αμπντούλ-Τζαμπάρ υπέγραφε αντίτυπα του Στους ώμους των γιγάντων (On the Shoulders of Giants), το καινούριο του βιβλίο για την αναγέννηση του Χάρλεμ και τον αντίκτυπο που είχε σε αυτόν προσωπικά. Στους αγοραστές είχαν μοιραστεί κίτρινες κάρτες με αριθμούς που καθόριζαν τη θέση τους στη σειρά. Ώσπου να φτάσει ο συγγραφέας, είχε δοθεί η κάρτα με το νούμερο 180 και η ουρά σερνόταν κατά μήκος των διαδρόμων σαν ένας ακίνητος χορός κόνγκα. Ο αριθμός 33 ήταν μια νεαρή Αφροαμερικάνα που, περιμένοντας, είχε απορροφηθεί από το βιβλίο. Μου είπε ότι, αφού το 33 ήταν ο αριθμός του Καρήμ, ήλπιζε ότι εκείνος θα της υπέγραφε την κίτρινη κάρτα της. Είχα φέρει μαζί ένα δικό μου βιβλίο για να του δώσω (Η εθνοβοτανική των μαύρων Αμερικανών του Ουίλλιαμ Εντ Γκριμέ) και μερικά αντίτυπα του O’Shaughnessy, του ιατρικού περιοδικού υπέρ της κάνναβης, σε έναν φάκελο. Ο Αμπντούλ-Τζαμπάρ πάσχει από ημικρανίες και είναι δημοσίως γνωστό ότι διαθέτει ιατρική έγκριση να τις θεραπεύσει με κάνναβη, παρ’ όλα αυτά έχει συλληφθεί δύο φορές για κατοχή.
Ο Αμπντούλ-Τζαμπάρ ήταν καθισμένος πίσω από ένα τραπέζι με το στιλό στο χέρι. Κοίταξε το βιβλίο του Γκριμέ με ενδιαφέρον, ευχαρίστησε και το πέρασε σε μια γυναίκα που στεκόταν δίπλα στο τραπέζι. Της έδωσα και το φάκελο. «Θα εξετάσουμε τα δέματα», είπε δυσοίωνα. Ήταν μάνατζερ του Καρήμ και η κάρτα της έλεγε, «Εικονομία» (συγχωνεύοντας την «εικόνα» με την «οικονομία»). Αναρωτιέμαι εάν θα κρίνει το O’Shaughnessy άξιο να δοθεί στον πελάτη της ή πολύ επικίνδυνο για την εικόνα του. Ο Αμπντούλ-Τζαμπάρ, που ανήκει στην ομάδα των Λος Άντζελες Λέηκερς, επιδιώκει σύμφωνα με τις υπάρχουσες πληροφορίες να γίνει πρώτος προπονητής στο NBA.
Στο Στους ώμους των γιγάντων ο Αμπντούλ-Τζαμπάρ (σε συνεργασία με τον Ρέυμοντ Όμπστφελντ) εξιστορεί το πώς μερικά τετραγωνικά χιλιόμετρα στο Βόρειο Μανχάτταν έγιναν η πολιτιστική πρωτεύουσα της μαύρης Αμερικής στη δεκαετία του ’20 και του ’30 (ενώ παράλληλα τα υπέρογκα νοίκια δημιουργούσαν συνθήκες τρώγλης). Ο ορισμός που δίνει ο Αμπντούλ-Τζαμπάρ στην αναγέννηση του Χάρλεμ είναι αρκετά ευρύς ώστε να μην περιλαμβάνει μόνο τους διάσημους διανοούμενους –Λάνγκστον Χιούζ, Ζορά Νηλ Χέρστον, Ου.E.Μπ. Ντυ Μπόιζ, Τζέημς Ουέλντον Τζόνσον κ.ά.– αλλά και τον Μάρκους Γκάρβεϋ, τον χαρισματικό υποστηρικτή μιας επιστροφής στην Αφρική που απέκτησε πλήθος θιασώτες. «Ήταν η ατμόσφαιρα αναγέννησης στο Χάρλεμ που του έδωσε την έμπνευση και τις ιδεολογικές αρχές για να προωθήσει την Παγκόσμια Ένωση για τη Βελτίωση των Νέγρων», εξηγεί ο Αμπντούλ-Τζαμπάρ. Οι αριστοκρατικοί διανοούμενοι που προωθούσαν την εικόνα ενός «νέου νέγρου» περιφρόνησαν τον Γκάρβεϋ: «Σε ένα άρθρο στο Crisis [το περιοδικό της Εθνικής Ένωσης για την Πρόοδο των Έγχρωμων Ανθρώπων (NAACP)] με τίτλο “Φρενοβλαβής ή προδότης”, ο Ντυ Μπόιζ αποκάλεσε τον Γκάρβεϋ “την πιο επικίνδυνη απειλή για τη φυλή των νέγρων”». Ο Γκάρβεϋ αποκάλεσε την Εθνική Ένωση για την Πρόοδο των Έγχρωμων Ανθρώπων «Εθνική Ένωση για την Πρόοδο Ενίων Ανθρώπων». Ο Αμπντούλ-Τζαμπάρ δεν παίρνει θέση στην περιγραφή αυτής της παλαιάς αλλά ακόμα σημαντικής ταξικής διαμάχης. Στο Στους ώμους των γιγάντων αντιμετωπίζει όλους τους πρωταγωνιστές με κατανόηση, σεβασμό και οξυδέρκεια.
Η μουσική και το μπάσκετ άκμασαν στην αναγέννηση του Χάρλεμ. Ο Αμπντούλ-Τζαμπάρ μεγάλωσε μέσα στη μουσική καθώς ο πατέρας του ήταν μουσικός της σχολής Τζούλλιαρντ, ο οποίος έβγαζε τα προς το ζειν ως φύλακας στο μετρό και έπαιζε σε αυτοσχέδιες μουσικές παραστάσεις με αντάξιους του Ντίζυ Γκιλλέσπι και του Μαξ Ρόουτς. Ενώ το διάσημο Cotton Club (που ανήκε στον γκάνγκστερ Όουνυ Μάντεν) δεχόταν μόνο λευκούς πελάτες, το Renaissance Casino and Ballroom (που είχε μαύρο ιδιοκτήτη) στη Δυτική 138η Οδό εξυπηρετούσε το πραγματικό Χάρλεμ. Το Crisis διοργάνωνε εκεί τα γεύματα των βραβείων του, η Αδελφότητα των Φροντιστών Κλινάμαξας και άλλα σωματεία διοργάνωναν εκεί συνεδριάσεις, «οι πελάτες χόρευαν στον τζαζ ρυθμό της μπάντας του μαγαζιού με επικεφαλής τον Βέρνον Αντρέηντ και άλλους διάσημους μουσικούς και διασκεδαστές. Το Renaissance Casino and Ballroom είχε και κάτι άλλο που δεν διέθετε το Cotton Club: μια ομάδα πρωταθλήματος μπάσκετ μόνο με μαύρους παίκτες, τους Ρενς. Όταν τελείωνε η μία μπάντα και μέχρι να ξεκινήσει η άλλη, η πίστα καθαριζόταν και οι Ρενς έπαιζαν μπάσκετ υπό τις ενθουσιώδεις επευφημίες των πελατών. Όταν το παιχνίδι τελείωνε, τα στεφάνια αποθηκεύονταν και ο χορός συνεχιζόταν, μερικές φορές με τα μέλη των ομάδων να συνοδεύουν τους πελάτες στην πίστα».
Όταν ο Αμπντούλ-Τζαμπάρ πρωτοέμαθε για τους Ρενς ως μαθητής, ξύπνησε μέσα του ένα παθιασμένο ενδιαφέρον. Ερεύνησε την ιστορία τους και σε αυτό το βιβλίο τη διηγείται με τις δέουσες λεπτομέρειες. Το 1939 οι Ρενς νίκησαν τους Όσκος Ωλ-Σταρς στο Παγκόσμιο Τουρνουά Επαγγελματικού Μπάσκετ, ένα πρωτάθλημα μεταξύ 12 ομάδων που περιελάμβανε δύο μαύρες ομάδες (τους Ρενς και τους Χάρλεμ Γκλοουμπτρόττερς). Ο Αμπντούλ-Τζαμπάρ παρατηρεί ότι οι ομάδες των λευκών είχαν «πιο ουσιαστική και επιστημονική» προπόνηση αλλά δεν τους μάθαιναν να αυτοσχεδιάζουν. «Όπως μερικοί από τους μουσικούς της τζαζ που τους είχαν αρνηθεί τη συμβατική εκπαίδευση ή τους είχαν απαγορεύσει να παίζουν με λευκούς», οι μαύροι παίκτες του μπάσκετ «ανέπτυξαν ένα κατάδικό τους στιλ». Ο Τζούλιους Έρβινγκ αναφέρει: «Σύντομα ο λευκός παίκτης άρχισε να μιμείται αυτές τις σκέψεις και κινήσεις, και τελικά το παιχνίδι έγινε αυτό που είναι σήμερα – η σκηνή όπου ένας μοναδικός συνδυασμός του ομαδικού πνεύματος και της ατομικής έκφρασης παρουσιάζεται σε καθαρή μορφή».
Δεν ξέρω πότε ο Έρβινγκ έκανε αυτό το ιδεαλιστικό σχόλιο, αλλά σήμερα το παιχνίδι έχει πάρει την απελπιστική όψη ρωμαϊκής αρένας και οι παίκτες υφίστανται συνήθως σοβαρούς τραυματισμούς ως συνέπεια. Σύμφωνα με έναν πρόχειρο υπολογισμό, οι Ουώρριορς βρίσκονται χωρίς τους Μάικλ Πιέτρους, Μπάρον Ντέηβις, Τζέησον Ρίτσαρντσον. Οι Μπακς χωρίς τον Μάικλ Ρεντς, ενώ ο Μπόμπυ Σίμμονς θα χάσει ολόκληρη τη σεζόν, το ίδιο και οι Ντάριους Μάιλς και Κένυον Μάρτιν. Οι Ρόκετς χωρίς τον Γιάο Μινγκ. Ο Πωλ Γκασόλ έχασε την έναρξη της σεζόν. Οι Σακίλ Ο’Νηλ, Ράσαρντ Λιούις, Κρις Πωλ, Ντέηβιντ Ουέστ και Πωλ Πηρς μόλις βγήκαν από τη λίστα των τραυματισμένων. Οι Νετς έχουν μείνει χωρίς τους Ρίτσαρντ Τζέφερσον και Νέναντ Κρίστικ, οι Νάγκετς χωρίς τον Άιβερσον, ο Σων Μέυ εκτός. Δεν υποτίθεται ότι ο αθλητισμός είναι η αποθέωση της υγείας και της ευεξίας; Όχι στον πολιτισμό μας προφανώς.
Έξω από το βιβλιοπωλείο ρώτησα τη συμπαθή νεαρά με το νούμερο 33 εάν είχε πάρει αυτόγραφο από τον Καρήμ στην κίτρινη κάρτα της. Είπε ότι δεν μπορούσε να του το ζητήσει: «Ντρέπομαι πολύ».
Το έγκλημα του Τάιρους Τόμας
Κατέληξα στο μπαρ δίπλα στο Ντήζελ, το George & Walt’s, ένα ευχάριστο, ευρύχωρο μέρος με άφθονη μπίρα. Οι θαμώνες είναι σχεδόν τόσο καλά ενταγμένοι και προσανατολισμένοι στον αθλητισμό όσο το πλήθος που είχε έρθει να δει τον Καρήμ. Τρεις οθόνες έδειχναν τους Ουώρριορς να παίζουν με τους Μπουλς. Επειδή το παιχνίδι μεταδιδόταν από την εθνική τηλεόραση, δεν εκφωνούσε ο Τζιμ Μπαρνέτ – του οποίου τα σχόλια ήταν μια όαση που στήριζε και αναζωογονούσε τους θαυμαστές των Ουώρριορς καθ’ όλη τη διάρκεια των άσχημων χρόνων. Υποστήκαμε το πνεύμα και τη σοφία του Τομ Τόλμπερτ, που φαινόταν να διαθέτει μια κάποια σοβαρότητα όταν πρωτοεμφανίστηκε, αλλά τώρα, μετά από χρόνια ραδιοφωνικών χωρατών με τον Ραλφ Μπαρμπιέρι, έχει γίνει ο δάσκαλος του κλισέ και υποστηρικτής οποιασδήποτε εταιρίας του πλασάρουν διαφημιστικό της να διαβάσει.
Ο Τάιρους Τόμας, το φιντάνι των Μπουλς, δεν πρόλαβε καλά καλά να κάνει τα πρώτα του βήματα στο γήπεδο, και ο Τόλμπερτ τον αποκήρυξε –και εγκωμίασε τους ιδιοκτήτες των Μπουλς που του έβαλαν πρόστιμο 10.000 δολαρίων– επειδή διέπραξε το έγκλημα να πει σε δημοσιογράφο ότι το κίνητρό του για τη συμμετοχή στο διαγωνισμό καρφωμάτων του NBA ήταν οικονομικό. «Θα πάω εκεί, θα πάρω την επιταγή μου και θα είναι μια μέρα ακόμα», είπε ο Τόμας στον Kέι Σι Τζόνσον της Chicago Tribune.
Από πότε συνιστά έγκλημα για έναν Αμερικανό να λέει ότι εργάζεται για χρήματα; Εάν ο διαγωνισμός καρφωμάτων δεν σημαίνει και πολλά για τον Τάιρους Τόμας, εάν προτιμούσε να περάσει το «Σαββατοκύριακο των αστέρων» στο σπίτι με τους φίλους και την οικογένεια, δεν θα είχε το δικαίωμα να το πει; Και εάν ήθελε απλώς να προφυλάξει τα γόνατά του από την αναίτια επιβάρυνση; Μερικές από εκείνες τις συστροφές στον αέρα απαιτούν προσγειώσεις που κάνουν έναν άνθρωπο με αποκατεστημένη ρήξη πρόσθιου χιαστού να μορφάζει από τον πόνο. Η λατρεία των ακροβατικών καρφωμάτων μάλλον ευθύνεται για τους τραυματισμούς, καθώς και το ότι οι διαιτητές επιβραβεύουν τους αμυντικούς που κόβουν το δρόμο των παικτών – οι οποίοι δεν μπορούν να σταματήσουν για να αποφύγουν το σφύριγμα.
Οι ιδιοκτήτες ομάδων NBA είναι τόσο δεσποτικοί που επιμένουν οι υπάλληλοί τους να χαμογελούν και να προσποιούνται ότι όλα είναι πλάκα και παιχνίδι. Με την τιμωρία του Τάιρους Τόμας έστειλαν οδηγία σε όλους τους εργαζομένους, παντού: θα τιμωρηθείτε εάν δεν προωθήσετε τα συμφέροντα της επιχείρησης με κάθε ανάσα σας. Οι παίκτες του NBA δεν έχουν ελευθερία λόγου, τότε γιατί να έχετε εσείς; Οι παίκτες του NBA δεν έχουν δικαίωμα να κάνουν θεραπεία με μαριχουάνα, γιατί εσείς; Μιμηθείτε τη συμμόρφωσή τους – αυτή είναι η πραγματική έννοια του «προτύπου». Οι οπαδοί ενθαρρύνονται επίσης να φθονούν τους μισθούς των επαγγελματιών αθλητών (που, σε αυτήν την εξαιρετική περίπτωση, πραγματικά αντικατοπτρίζουν το ταλέντο και την ικανότητά τους) και να προσποιούνται ότι τους ανήκουν και μπορούν να τους εμπορευτούν.
Η Εθνοβοτανική των μαύρων Αμερικανών απεικονίζει και απαριθμεί φυτά που εισήχθησαν και χρησιμοποιήθηκαν από τους σκλάβους –μπάμια, φιστίκι, άκι [blighia sapida], κάνναβη, αφρικανικός ελαιοφοίνικας, φασόλια μαυρομάτικα, ορισμένοι τύποι διοσκορέας και κουκιά–, καθώς και τις χρήσεις τους στην «ιατρική», το «νοικοκυριό», τη «μαγειρική» κ.λπ. Ο σκοπός για τον οποίο χρησιμοποιούσαν κάνναβη, σύμφωνα με τον Γκριμέ, ήταν η «χαλάρωση».
Υστερόγραφο: Μόλις πληροφορήθηκε ότι ο Αμπντούλ-Τζαμπάρ πάσχει από ημικρανίες, ο δρ Ουίλλιαμ Κάρτνεϋ, στο Ελκ, είπε σχεδόν αντανακλαστικά: «Προληπτικά μεγάλες ποσότητες φύλλων κάνναβης ή κάνναβη ήπιας επίδρασης».
|
| |
|
|
|
